Parlem n°78 reira sason de 2003

 

2 Edito : F. ConherÀs :

 

 L’excepcion culturala.

L’excepcion culturala, dison. S’agiriá de parar la creacion francèsa en faça de la menaça americana que siriá presenta partot.

Mas quau es tot plat, tot admiracion davant tot çò qu’arriba d’America ?(*) Pas nosautres.

E ‘quela excepcion culturala en question, fai quò quauca plaça de las culturas regionalas ? Pas gran ! I penson pas. Sabon pas qu’aquelas culturas existon.(...)

 

3 Texte historique : J. VEZÒLA.

 

Quitança de Verquèira de 1521

Dins les actes del notari Granet, d’Aurlhac, i a lo contract de maridatge del 11 febrièr de 1521 (quand l’annada s’acabava encara a N.-D. de març) de mons. Guiral Laujerailh, borgés, de Sant-Constans amb damoisèla Margarita Chaumeilh, filha de mestre Jacme Chaumeilh, conselhèr del rey, d’Aurlhac, que s’èra daissat morir, e de damoisèla Antoèneta Laròca, sa veusa. (Arkius del Cantau, 3 E 55, 3, 19 bis). A la seguida, lo futur nòvi reconéis aver receubut en paga per una soma de 160 liuras de Verquèira de la nòvia de las besucarias (en francés : des bijoux), e aquò es en lenga nòstra : (...)

 

3 Per rire : J. VEZÒLA.

 

Per dintrar al Paradís.

Un còp, per la carrièra que mena al Paradís, se trobèron una meneta e un gendarma que li contèt que s’èra tuat en tombar de chaval e qu’èra mòrt sans confessar. « A! Paure òme! sant Pèire vos daissarà pas dintrar. O alèra, lo calriá enganar. Vèse pas qu’un biais : vos podriá cargar sus mas espatlas e atau, benlèu, passariatz amb ieu ? »

 

4 Estudi R. TEULAT.

 

« Jaufré »  e son public.

« Jaufré (que cal escriure aital, e pas « Jaufre ») es un poèma narratiu de mai de 10 000 octosillabes. Es dedicat a un rei d’Aragon. Se s’agís de Jacme lo Conquistaire, l’òbra datariá de 1220-25. Se s’agís d’Anfós II (lo Caste, o lo Trobador), datariá de 1170-96, donc seriá contemporanèa de Chrétien de Troyes. La data anciana seriá provada del fach que la femna d’Anfós II èra la neboda de Jaufré de Bretanha. (...)

 

6 avem vegut, legit e ca : E. Coudert .

 

Jan - Peire CHAMBON, charchaire en etimologia (ancian Resp. dau F.E.W.)

nos a fait l’amistat de nos mandar le N° 67 (‘Strasborg 2003 1er Sem.)  de la Revuda (revista) de Lingüistica Romana ente fai la publicacion de sa darrèira charcha « Brassac- Brassaget, Aydat-Aydazés : Traitements phonétiques différenciés au sandhi interne et Histoire du peuplement (Nord du domaine occitan) » (...)

Benedicte e Jean-Jacques FÉNIÉ: « Toponymie nord-occitane (Périgord, Limousin, Auvergne, Vivarais, Dauphiné ) / Sud-Ouest Université » à Editions du Sud-Ouest. (...)

La sason romanica dins le caire de vès ‘Soire

Le «Centre d’Art Roman Georges Duby» d’Issoire, en collaboration avec le «Centre de Recherche et d’expression des Musiques Médiévales Trobar de Pennautier » (Carcassonne) et la participation de « Terres Romanes d’Auvergne » ont offert cet été à un large public un panorama très complet de cette fameuse période des « Troubadours », des XIIe, XIIIe voire XIVe Siècles. (...)

 

7 Novèla : Joan Ros

 

Zamenov : Lo Dròlle de Bialystok,  novèla inspirada de la vida de dròlle de Zamenof,  fondator de l’Esperanto

     Aqueste matin de l’auton de 1874, lo joine Ludwik tòrna delh licèu. Z-a la tèsta enfonzada dins lo còlh de son mantèlh e la casqueta baissada tròca los uelhs. Lo freid es vengut amb l’endarriá, e partirà mas amb la prima, dins gaireben nòu o dètz mes. De chasque latz de la charrèira los ostaus de fusta se semblan clenchar vès lo sòu, e de tèunas chaminèias pincadas sobre los cubèrts, eschopisson sa fumada negra e traça.(...)

 

9 Avem legit  T.CODÈRT :

 

Esclapon par Yves LAVALADE

L’Ives Lavalada faguèt quauques setanta poèmas, dins la creacion Occitana e mai dins lhora adaptacion en francès - quo vòu pas dire traduccion literala, vos prevène.

Mas vos dise que fau los legir empromèir en Òc dins lhora essencialitat de creacion e de poësia. Au fiù de los ans e de la vida que los escriguèt sos poèmas, l’Ives Lavalada, que titolèt après còp « Esclapons ». E par nautres quo-es mai que de copeaux esclatats sous l’acha fuelhardèira, en pointar le bòsc, fuguèssa de ròure o ben de chastanh.

 

10 Novèla. T. CHAPÚS :

 

Cartas postalas
 I a gaire, (gaire mai qu’una mièja-vida d’òme) tot lo país, còs e anma, çai èra un país de païsans. Proprietaris de quatre petaç de tèrra e d’un pauc d’aumalha, grangièrs de tròç e de morcèus, jornalièrs a cinc sòus, çai èran de « monde de pauc » coma díson d’unes, paures coma de greules mas parièrs dins lhors paurèira mèlhs qu’una Republica.(...)

 

♥ 12 Novèla. J.-P  GODONESCA :

 

Las tenebras de San Martin. (IV) L’après-miègjorn, los dròlles foguèron pas mai siaus ; semblavan aver recuperat de lors cinc oras de television de la vèlha. Tornàvan començar ambe lors istòrias d’asortaments, d’ « evarotadas » coma disián, e autras estranjetats. Lo regent prenguèt de vam tant coma poguèt e los faguèt tàiser. Parlava mai fòrt qu’elses, aquò èra malaisit. Putes de dròlles qu’escotan pas mai ! e encara, del temps d’aquela istòria, aquò èra pas res : cal veire uèi coma son venguts !

 

♥ 13 Estudi Crestian Bonnet

 

Nòstra literatura- La Niòrla

Le rapport d’un genre littéraire putatif de ce nom aux productions orales de même appellation peut être comparé à celui que l’orthographe entretient avec la langue.

Dans le domaine oral, niorle, gniorle ( occ. niòrla, nhòrla, viòrla) est une des dénominations de récits brefs, fictions protéiformes, à tonalité plaisante (grivoise, burlesque, édifiante, scatologique, satirique), de thème concret et de sujet le plus sou-vent domestique. Les folkloristes des XIXe et XXe siècles en ont tiré un grand nombre de publications, de qualité inégales, sous l’intitulé peu précis de contes parfois qualifiés de gaujós, de curat, calhòls voire a mitat vertadièrs, ou de racontes, dichudas, fablèls, espofinadas et c. (...)

 

 

♥ 15 Estudi Ervé Quesnel

 

Un torn de coineta de A Gingé.

Ban !… Ban !… Badabom !… Bonn !… Las clòchas de Bichiriet sonàvan a plen branle per anonçar la vesita de l’Avèsque.

Mechial, lo campanièr, i anava de totas sas fòrças e botava tot son quèr a acomplir son obra.

Daus quatre caires de la paròchia, lo monde s’acoitàvan per venir. Daus chamins escartats delh fin fons delh país, auriatz dit una procession, talament gravàvan de païsants e de païsandas enduminchats.

Se’n èra sortit de las vèlhas armatjas, de raubas de color, de vèstas de totas las copas e delh temps passat com de l’an mesme ! (...)

 

♥ 16 Estudi F. Conheras

 

Quauques expressions de l’auvèrnha de l’Oest.

Se dísia :

- de quauqu’un qu’es tot petiton :

Es mas naut ‘ma tres plats e n’escuèla.

(« Il est haut comme trois pommes » en françés).

 

- De ‘na bestia o de n’enfant que grandís pas :

Profita pas mai que le cotèl dins la pòcha.

 

♥ 16 Per rire J. VESÒLA :

 

A la pòrta del paradís.

Miralhon de la Granièta èra un paure òme qu’aviá trabalhat chas les autres tota sa vida e que n-aviá jamai fach de tòrt a degun. Atanben, quand se-n anèt dins l’autre Monde, patiguèt pas per trobar lo camin que mèna al Paradís. Davant el, caminava un òme riche (...)

 

♥ 17 Las vaissas avián folhat :

La Ceda. F. DAVAL

Mès tot d’un còp del bruch, de las paraulas que mòntan de pel bòsc. Lo Cristian còp sec atrapa los vestits de son aimada, doçament s’atura d’ela e per la derrevelhar li fa un potonet sus la boca. De preissa la Joseta cauça sas bragas, el li croqueta lo sosten. Puèi la dròlla s’asseta sus una vièlha soca, carga son casabèc e sas caucetas, el li estaca los solièrs. Ara las votz s’entendon mai, son masculinas e femeninas e mescladas de rires.

 

♥ 18 Cronicas dau Liuradés.

T. CODÈRT :

Le biau temps de liuradès

L‘escòla d’ès le Selèir, ‘ma quo èia de mòda dins quel temps, ténia un tròç de jardin - l’òrt, ‘ma quo se dísia pus  naut, dau latz de Fornòls.

 E catat darrèir sa muralha sobre le costat de bisa, un gròs perèir se parava dau mauvas temps.

Bois gravé de Clément Leca