occitan

art & littérature

corrièr

 

 

 

Las papilhòtas (extrach)

de

JACME GENSEMIN

(Jacques Boe dit JASMIN)

 

AL MONSUR BORDILÈR DE TOLOSA

Que voliá qu’anguèssi a París far fortuna.

Dediat a M. Pradela, maira de Sent-Sixta.

1836

 

 

 

 

 

Gensemin,

pintura de JP Godonesca

 

 

 

 

Jacques (Jacme) Boe, « Gensemin » (en Francés : Jasmin), del chaffre de la sia familha nasquèt a Agen lo 6 de mars 1798 e i morriguèt lo 4 d’octòbre 1864. Foguèt celèbre coma poèta dins las annadas trenta del sècle XIX e foguèt puèi considerat coma lo « San Joan Baptiste » anonciaire del felibritge e de Mistral (1854).

Al Monsur Bordilèr de Tolosa mòstra la modestia del poèta, qu’èra perruquièr. Poëta, se voliá aparaire de la sia lenga. Aquel poëma revèrta un bocin la cançon de Brassens sul jogaire de flaüta que vòl pas venir nòble, a la differéncia que lo Brassens, el, es montat a París e i es demorat, e de tot biais, li demorava de sa lenga pas que l’accent. Lo Gensemin, per el, montèt rarament a París ; i foguèt festejat pel Lamartine e quitament recompensat per l’académia ! Anjèt de vila en vila per dire sas poesias que foguèron reculhidas jol títol de Papilhòtas per referéncia evidentament a la papilhòtas del perruquièr…

Venguèt a Aurlhac, e, benlèu (mas aquò’s pas segur), a Clarmont : veire la  letra d’un poêta d’Auvèrnha au poëta de la Gasconha 1853 de C. A. Ravel)

 

 

 

AL MONSUR BORDILÈR DE TOLOSA

Que voliá qu’anguèssi a París far fortuna.

 

 

E vos tanben, Monsur, sans crénher

De troblar mos jorns e mas nèits,

M’escribètz de portar ma guitara e mon peigne

Dins la granda vila dels rèis !

Pr’amor qu’ací, disètz, mon umor poetica,

E mos vèrs dejà conescuts,

Farián plèure dins ma botica,

De parabastadas d’escuts ?

 

Ò ! Monsur, podètz-ben, pendent una mesada

Me vantar plèja d’òr e son crum tot rajent ;

Podètz-ben me cridar : « L’aunor n-ès que fumada !

« La glòria n-es que glòria, e l’argent es d’argent !! »

Anatz ! Vos dirèi pas mercia !

L’argent !… es-que l’argent es quaucomet aquò,

Per un òme que sent petrilhar dins son còr

La boluga de poesia ?

 

Nani, nani Monsur, Totjorn mon èlh braquat

Sus un laurèr felhut, mès sovent debrencat

Espèri que, per jo, quauque pitchon brenc penge ;

E tots los diamants que la tèrra vomís,

E tots los lovis d’òr que l’Estat engolís,

Vàlan pas aquel brenc, s’un jorn podiái l’aténger !

 

L’or, d’alhurs, lo gardariái mal,

Sabi pas solament conservar de pecetas ;

Sauriái pas, coma vos, per triplar mon cabal,

Desbosigar los camps, traçar de regas dreitas

Dambé cinquanta arais trigossats per cent bretas

Pavar tot lo país de cabelhs, de randals;

Provinhar de bidòts, far bosolar la saba;

Far rajar de bon sucre al tròç de bleta-raba ;

Far venir, suls prunèrs, las prunas a quintals ;

Dins de molins de vent far carrincar vingt mòlas ;

Cada annada cambiar mos escuts en pistòlas ;

E coma vos, bon riche, enrichir cent ostals !

 

Nani ! dels parvenguts voldrái siègre la mòda ;

benlèu vendrài gloriós, fierós ;

Escaunhariái los grands senhors ;

Dins un bèl char fariái la gòda ;

Renegariái enfin, prèp de las grandas gens,

Mos vièlhs amics e mos parents,

E fariái tanplan que dins gaire

Minjariái tot mon amassat ;

E de riche fièr, mespresaire

Tornariái paure e mespresat !!!

 

Dins ma vila ont cadun trabalha,

Daissa m’estar donc coma sèi !

Cada estiu, mai content qu’un Rèi !

Granhi ma pichona rascoalha :

Apèi, canti coma un pinsàn,

A l’ombre d’un biule o d’un fraisse ;

tròp urós de venir pièl blanc

Dins lo país que’ m’a vist nàisser !

 

Tanlèu qu’òm entend dins l’estiu

Aquel polit ziga ! ziu ! ziu !

De las sauticairas cigalas,

Lo passerat foranha e deserta lo niu

Ont sentisquèt possar de plumas a sas alas.

 

L’òme sage n’es pas atal.
Aima totjorn son vièlh ostal

Ont lo bressèran al joine atge ;

Aima, quand vei tot verdejar

Òme fèit, d’anar saunejar

Sul gason tot moflet que traulhèt tot mainatge.

Damòri donc ací ; tot ací me convent !

Tèrra, cièl, aire, tot me fai besonh per viure !

D’alhurs non sèi pas un sabent

Coma aquels francimans que, quand vòlan escriure

Sus nòstres pair, grands-pairs, arrèr grands pairs

S’enquiquirican suls palais.

 

Pel simple flajolet èi quitat la guitara

E quand vòli cansounejar

Jo non vau pas castelejar

Coma fàn los poètas d’ara !

Digun non beira dins mos dits

Aquels creions fins que dessínan

De grands senhors, en fèr vestits,

Pincats sur dels chivals ardits

Que pennícan e que reguítnan ;

Ni de grandas damas d’aunor

Que pàrlan coma un libre ! non !

Mai simple : de la pastorèla

Canti l’amor tendre, que plai

Autant qu’amour de domaisèla ;

Car n’es pas, coma dit ma mair,

La qui parla milhor que sap aimar lo mai !

 

Vaquí mos sentiments ! Per que pòsques i creire,

Del cadrant de mon còr descapèli lo veire !

 

Tot aquels sentiments s’y màrquan, gaitatz-los !

Veirètz que res non manca a mon ama amistosa,

E que per encantar la pauretat joiosa,

Cal estar pauret e joiós

Damòri donc joiós e paure,

Dambé mon pan de segle e l’aiga de ma font.

L’òm badalha dins un salon !

L’òm ritz debas de felhas d’aure !

 

E jo risi de tot; res plus ven m’atristar ;

Ei plorat tròp lontemps ! vòli me resquitar !!

Pr’amor que pus saget qu’al temps de ma joinèssa,

Ara comenci de sentir

Que dins aqueste monde espompat de fadessa

D’a-g-ont nos cal tanlèu sortir,

Contentament passa richèssa.

 

 

Anotat e botat en grafia classica per JP Godonesca .

 

arai : araire

bidòts : vit (vinha) fr. cep de vigne

biule : pibol

bosolar : bornar, botar de bòlas, de bosòlas.

bretas : vacas joves.

cabelh : endrech plantat de blat.

carrincar : far un bruch bronsissent

desbosigar : dostar la vegetacion per cultivar.

Escaunhar qn : voler viure a la mòda de quauqu’un imitar*

gòda : feda vielha qu’òm engraissa. far la gòda : èstre fenhant, pigre, pas res far.

granhar :  espigar, glenar, amassar

probinhar : multiplicar

randal : linha d’arbrilhons e de boissons entre los camps

trigossar : traire peniblament

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Botat sus la rantiala lo 22 de mars 2006